Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Σε αυτό το άρθρο θα μελετήσουμε την ορθορεξία και το πώς αυτή η εμμονή μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα.
Όπως όλοι γνωρίζουμε, η υγιεινή διατροφή είναι σημαντική για την ευεξία. Ωστόσο, οι τάσεις γύρω από την «καθαρή διατροφή» και οι πολλές δίαιτες με τον ισχυρισμό ότι είναι οι καλύτερες, κάνουν δύσκολη την κατανόηση του τι πραγματικά είναι υγιεινό. Μπορεί άραγε η επιθυμία για καθαρή διατροφή να ξεπεράσει τα όρια;
Αν και δεν υπάρχει επίσημη αναγνώριση ως διαταραχή διατροφής στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, η ορθορεξία έχει πολλά κοινά σημάδια με μια διαταραγμένη σχέση με το φαγητό.
Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Τι είναι η Ορθορεξία;
Ο όρος ορθορεξία κάνει την εμφάνισή του για πρώτη φορά από τον γιατρό Dr. Steven Bratman το 1997. Ο ορισμός της είναι ταυτόσημος με την εμμονή για την θρεπτική αξία και την καθαρότητα των τροφών. Αν και ο όρος αυτός είναι ακόμα υπό συζήτηση, μια μελέτη του 2015 από τους Koven και Abry δίνει μια περιγραφή της ορθορεξίας: «Μια παθολογική εμμονή με τη σωστή διατροφή που έχει χαρακτηριστικά περιοριστικής δίαιτας, τελετουργικών τρόπων κατανάλωσης τροφής και αυστηρή αποφυγή τροφών που έχουν την ταμπέλα ανθυγιεινές ή βρώμικες.»
Οι Koven και Abry αναφέρουν ότι, ενώ η βασική πρόθεση είναι να δοθεί προτεραιότητα στην υγεία, τα διατροφικά πρότυπα της ορθορεξίας μπορεί να οδηγήσουν σε διατροφικές ελλείψεις, ιατρικά προβλήματα και χαμηλότερη ποιότητα ζωής. Αυτή η μείωση στην ποιότητα ζωής είναι αποτέλεσμα των συνεχών σκέψεων για το φαγητό και της μείωσης της απόλαυσης από το αυτό ιδιαίτερα κατά την διάρκεια κοινωνικών συναναστροφών. Άλλος λόγος είναι η δυσκολία εύρεσης τροφών που να είναι σύμφωνα με τα αυστηρά κριτήρια του ατόμου που πάσχει από ορθορεξία.
Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Μπορεί να κάνετε τη σκέψη πώς κάποιος που δίνει προτεραιότητα στη υγιεινή διατροφή μπορεί να εμφανίζει διατροφικές ελλείψεις ή να αναπτύσσει προβλήματα υγείας. Ορισμένες δίαιτες, που έχουν κέντρο τους το «καθαρό φαγητό», παραλείπουν βασικά θρεπτικά συστατικά και επηρεάζουν αρνητικά την υγεία.
Ας εξετάσουμε τα παραδοσιακά πρότυπα διατροφής του τέλους του 20ού αιώνα. Από τη δεκαετία του 1950, οι καρδιοπάθειες στους άνδρες μέσης ηλικίας στις ΗΠΑ είχαν ραγδαία αύξηση. Γιατροί και ερευνητές απέδωσαν αυτή την αύξηση στην κατανάλωση λίπους, παραβλέποντας άλλους παράγοντες, όπως η πίεση λόγω των πολέμων, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και τα υψηλά ποσοστά καπνίσματος, οι οποίοι επίσης έχουν σχέση με καρδιοαγγειακά νοσήματα.
Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Οι παραπάνω ειδικοί, καθώς και η αμερικανική κυβέρνηση, προώθησαν μια δίαιτα χαμηλή σε λίπος. Αυτή η δίαιτα, όπως γνωρίζουμε σήμερα, στερεί από το σώμα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά που είναι όμως ουσιώδη για την παραγωγή φυσιολογικών ορμονών, για βλεννογόνους, κυτταρικά τοιχώματα και την απορρόφηση των λιποδιαλυτών βιταμινών.
Σήμερα, πολλές δίαιτες που είναι στη μόδα, βγάζουν από τη μέση ολόκληρες ομάδες τροφών ή θρεπτικά συστατικά στο όνομα της «καθαρής διατροφής». Όταν αυτή η τάση ξεπερνά τα όρια, μπορεί να έχει επιβλαβείς συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία, την ευεξία και τις σχέσεις μας.
Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Σημάδια Ορθορεξίας
Η έρευνα για την ορθορεξία είναι ακόμα σε εξέλιξη , και οι ειδικοί διαφωνούν για τον ορισμό της. Δεν υπάρχουν σαφή κριτήρια, αλλά υπάρχουν κάποια σημάδια που πρέπει να προσέξετε:
- Αναβολή άλλων καθημερινών πραγμάτων για την ενασχόληση με τη διατροφή σας. Παραμελείτε άλλες δραστηριότητες ή χάνεστε σε αναρτήσεις στα social media σχετικά με το φαγητό.
- Δημιουργία ταυτότητας γύρω από τη διατροφή σας. Έχετε την αίσθηση ότι η «καθαρότητα» του φαγητού σας καθορίζει την αξία σας και κρίνετε άλλους που δεν τρώνε όπως εσείς.
- Ακραίοι κανόνες για το φαγητό. Κάνετε διαχωρισμό των τροφίμων σε «καλά» και «κακά», και η συμπεριφορά σας γύρω από αυτά προκαλεί άγχος ή ενοχές.
- Άγχος γύρω από την προετοιμασία του φαγητού. Ξοδεύετε πολλές ώρες σχεδιάζοντας και προετοιμάζοντας το φαγητό για να πληροί τα κριτήρια καθαρότητας.
- Φόβος ότι κάνετε λάθος και αίσθημα ντροπής αν φάτε κάτι “εκτός σχεδίου”.
- Κοινωνική απομόνωση λόγω κανόνων φαγητού. Η αποφυγή των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων επειδή δεν μπορείτε να βρείτε τα «σωστά» φαγητά ή κρίνετε άλλους για τις διατροφικές τους συνήθειες.
Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Τρεις Σημαντικοί Παράγοντες για την Ορθορεξία
- Σχέση με άλλες διαταραχές διατροφής. Τα παραπάνω σημάδια είναι χαρακτηριστικά και σε άλλες διαταραχές διατροφής.
- Διαφορά από ιατρικές δίαιτες. Η ορθορεξία δεν έχει σχέση με διατροφικές αλλαγές λόγω ιατρικών αναγκών, (π.χ. αποφυγή λακτόζης λόγω δυσανεξίας).
- Η υπερβολική εστίαση στην υγιεινή διατροφή είναι επιβλαβής. Το να θέλουμε να είμαστε υγιείς είναι θεμιτό, αλλά η υπερβολική εμμονή με την υγεία μπορεί να βλάψει τη σωματική και ψυχική μας ευημερία.
Ορθορεξία: Πώς η Εμμονή με τη “Καθαρή Διατροφή” Αλλάζει την Αντίληψή μας για το Φαγητό και την Υγεία
Πρακτικές Ευημερίας για την Καταπολέμηση της Ορθορεξίας
Εφόσον η ορθορεξία δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένη ως διαταραχή διατροφής δεν έχει και ξεκάθαρη θεραπεία.
Ωστόσο, μια μελέτη το 2021 αναφέρει ότι οι γυναίκες που έχουν σαν οδηγό τους τις αρχές της συνειδητοποιημένης διατροφής εμφανίζουν λιγότερη συμπεριφορά ορθορεξίας. Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες της συνειδητοποιημένης διατροφής είναι:
- Ελευθερία στο φαγητό. Δεν υπάρχουν «καλά» ή «κακά» τρόφιμα. Δεν νιώθουμε ενοχές, ντροπή ή τύψεις για το φαγητό που καταναλώνουμε.
- Φαγητό για φυσική και όχι συναισθηματική ανάγκη. Τρώμε όταν πεινάμε και σταματάμε όταν νιώσουμε χορτάτοι, χωρίς να αφήνουμε τα συναισθήματα να επηρεάζουν τις διατροφικές μας επιλογές.
- Εξάρτηση από φυσικά σημάδια πείνας και κορεσμού. Αντί να χρησιμοποιούμε εξωτερικούς παράγοντες (όπως εφαρμογές ή αυστηρούς κανόνες), ακούμε το σώμα μας για να καταλάβουμε πότε και πόσο να φάμε.
- Αναγνώριση του πολυδιάστατου ρόλου του φαγητού. Το φαγητό έχει πολλούς ρόλους στη ζωή, από την ενέργεια και τη γεύση έως την πολιτιστική και προσωπική έκφραση.
Συμπέρασμα
Οι διαταραχές διατροφής είναι ψυχολογικά ζητήματα που έχουν ανάγκη προσοχής και αντιμετώπισης. Αν βλέπετε τον εαυτό σας σε κάποιο από τα παραπάνω χαρακτηριστικά έχετε ανάγκη για βοήθεια.
Αν από την άλλη μεριά, η εργασία σας έχει σχέση με τον τομέα της ευεξίας και της διατροφής, σκεφτείτε πώς οι πρακτικές σας επηρεάζουν τη διατροφή των ατόμων που έχουν ανάγκη τη βοήθειά σας. Και να θυμάστε ότι η περιοριστική διατροφή ή η ρητορική για τα «καθαρά» φαγητά μπορεί να τους προκαλέσουν σύγχυση και να μειώσουν την ευημερία τους μακροπρόθεσμα.
Για περισσότερες πληροφορίες και απαραίτητη υποστήριξη πατήστε εδώ www.nationaleatingdisorders.org.
