Η διεξαγωγή μιας ολοκληρωμένης αξιολόγησης φυσικής κατάστασης για έναν αθλητή αποτελεί σύνθετη διαδικασία, η οποία καθίσταται ακόμη πιο περίπλοκη όταν αφορά ολόκληρη την ομάδα. Η επιλογή των κατάλληλων αξιολογήσεων υγείας, φυσιολογίας και απόδοσης εξαρτάται από το μέγεθος της ομάδας, τους στόχους, τον αριθμό των διαχειριστών και τον διαθέσιμο χώρο και εξοπλισμό. Παράλληλα, η διαδικασία αξιολόγησης πρέπει να είναι πρακτική και χρονολογικά αποδοτική.
Πολυπλοκότητες στις Αξιολογήσεις Αθλητών
Διαφορετικές θέσεις σε ένα άθλημα ενδέχεται να απαιτούν διαφορετικές φυσικές απαιτήσεις. Για παράδειγμα, στο ποδόσφαιρο, οι επιθετικοί έχουν άλλες ανάγκες από τους αμυντικούς. Αντίστοιχα, στο μπέιζμπολ, οι απαιτήσεις ενός ρίπτη διαφέρουν από εκείνες ενός παίκτη του πεδίου. Επομένως, η ίδια σειρά αξιολογήσεων ενδέχεται να μην είναι κατάλληλη για όλους τους παίκτες. Ωστόσο, η εφαρμογή μιας ενιαίας στρατηγικής αξιολόγησης για ολόκληρη την ομάδα μπορεί να είναι αποτελεσματική.
Οκτώ Ερωτήματα Πριν την Αξιολόγηση Απόδοσης
Πριν την εφαρμογή μιας διαδικασίας αξιολόγησης, είναι σημαντικό να προσδιοριστούν οι ανάγκες του αθλήματος μέσω των εξής ερωτημάτων:
Το άθλημα χαρακτηρίζεται από υψηλής έντασης, διαλείπουσα κίνηση ή στατική δραστηριότητα;
Απαιτείται υψηλής έντασης κίνηση ακολουθούμενη από ενεργούς περιόδους ανάπαυσης;
Η κίνηση ξεκινά από εντελώς στατική θέση (π.χ., ποδόσφαιρο) ή είναι συνεχής (π.χ., ράγκμπι);
Ποιο ενεργειακό σύστημα χρησιμοποιείται κυρίως: αερόβιο ή αναερόβιο (ATP-PC, γλυκολυτικό, ή οξειδωτικό);
Απαιτείται αλλαγή κατεύθυνσης, συμπεριλαμβανομένων στάσεων, οπίσθιας κίνησης, πλευρικής κίνησης και δραστηριότητας σε στατική θέση;
Οι παίκτες φορούν βαρύ εξοπλισμό που προσθέτει φόρτο στο σώμα (π.χ., χόκεϊ, αμερικανικό ποδόσφαιρο);
Οι παίκτες ξεκινούν συχνά σωματική επαφή (παίκτης προς παίκτη), προσθέτοντας επιπλέον άγχος στο σώμα;
Το άθλημα απαιτεί σημαντική ταχύτητα και χρόνο αντίδρασης;
Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα διευκολύνει την επιλογή των κατάλληλων αξιολογήσεων για τους αθλητές, προσαρμοσμένων στις ανάγκες του αθλήματος και του αθλητή.
Σειρά Αξιολογήσεων Απόδοσης Αθλητών
Ανεξαρτήτως αθλήματος ή μεγέθους ομάδας, οι βασικές αξιολογήσεις πρέπει να πραγματοποιούνται πριν την ένταξη του αθλητή σε πρόγραμμα. Η σειρά αξιολογήσεων πρέπει να ακολουθείται λογικά για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα κάθε δοκιμής. Για παράδειγμα, οι μετρήσεις περιμέτρου δεν πρέπει να λαμβάνονται μετά την άσκηση, όταν ο αθλητής είναι αφυδατωμένος ή παρουσιάζει αγγειοδιαστολή λόγω θερμορρύθμισης, καθώς αυτά τα φαινόμενα μπορούν να αλλάξουν τις μετρήσεις. Ομοίως, η αξιολόγηση ισορροπίας δεν πρέπει να γίνεται μετά από καρδιοαναπνευστικές αξιολογήσεις, όταν οι αθλητές είναι πιθανόν κουρασμένοι.
Προτεινόμενη σειρά αξιολογήσεων:
Αξιολόγηση κινδύνου υγείας (π.χ., PAR-Q, ερωτηματολόγιο ιστορικού υγείας) – προσδιορισμός ανάγκης παραπομπής.
Βιομετρικές μετρήσεις (π.χ., καρδιακός ρυθμός, αρτηριακή πίεση).
Ανθρωπομετρικές μετρήσεις (π.χ., μετρήσεις περιμέτρου, ποσοστό σωματικού λίπους) – εάν είναι απαραίτητο και κατάλληλο.
Στατική αξιολόγηση στάσης.
Οθόνες κίνησης (π.χ., αξιολόγηση υπερκαμψίας, αξιολόγηση μονού ποδιού, ανάλυση βάδισης).
Ευλυγισία (π.χ., δοκιμή κάθισμα και άγγιγμα, δοκιμή Apley’s Scratch).
Μυϊκή αντοχή (π.χ., δοκιμή κάμψεων, δοκιμή έλξεων).
Καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση (π.χ., 12λεπτο τεστ τρεξίματος, τεστ shuttle 300 μέτρων).
Αξιολογήσεις απόδοσης (ισχύς, ταχύτητα, ευκινησία, γρήγορα αντανακλαστικά) – ιδανικά πραγματοποιούνται σε διαφορετική μέρα, για να διατηρηθεί η εγκυρότητα των δοκιμών, καθώς η κόπωση από προηγούμενες δοκιμές μπορεί να αλλοιώσει τα αποτελέσματα. Η διεξαγωγή πολλών αξιολογήσεων σε μια μέρα μπορεί να καταπονήσει ή ακόμα και να κουράσει τους αθλητές. Ο ειδικός απόδοσης πρέπει να επιλέγει μόνο τις αξιολογήσεις που κρίνει απαραίτητες και σχετικές με τους στόχους και το πρόγραμμα.
Αξιολόγηση μεσαίου μεγέθους ομάδων (6-12 αθλητές)
Η συλλογή λεπτομερών πληροφοριών για κάθε αθλητή σε μια ομάδα 6 έως 12 ατόμων είναι απαιτητική. Ο ειδικός απόδοσης θα πρέπει να πραγματοποιήσει πρώτα την αξιολόγηση κινδύνου υγείας και στη συνέχεια να οργανώσει τους αθλητές σε ζεύγη, ώστε να συνεργαστούν στη συλλογή δεδομένων.
Πρέπει να δοθούν σαφείς οδηγίες για την ορθή εκτέλεση και καταγραφή των αξιολογήσεων. Για παράδειγμα, εκπαιδεύοντας τους αθλητές πώς να επιβλέπουν τη σωστή τεχνική, να μετρούν τις επαναλήψεις ή το χρόνο και να καταγράφουν τα αποτελέσματα, εναλλάσσοντας τους ρόλους τους. Αυτό επιτρέπει την ομαλή και οργανωμένη διεξαγωγή των δοκιμών, ενώ δίνει χρόνο αποκατάστασης μεταξύ των κουραστικών αξιολογήσεων.
Αξιολόγηση μεγάλων ομάδων (>12 αθλητές)
Η διαχείριση μεγάλου αριθμού αθλητών καθιστά τις φυσιολογικές αξιολογήσεις ιδιαίτερα απαιτητικές, ειδικά εκείνες που χρειάζονται αυστηρό διοικητικό έλεγχο.
Η αξιολόγηση κινδύνου υγείας πρέπει να γίνεται ιδανικά μερικές ημέρες πριν τη διενέργεια των δοκιμών. Κατά τη διάρκεια της προθέρμανσης, μπορούν να ενσωματωθούν βασικά μοτίβα κίνησης, ώστε να εντοπιστούν πιθανές μυϊκές ανισορροπίες ή εσφαλμένα μοτίβα κίνησης στην ομάδα.
Αυτό επιτρέπει στον ειδικό να εντοπίσει αθλητές που χρειάζονται ατομική παρακολούθηση ή ειδικές προτάσεις προγράμματος. Εφόσον είναι δυνατό, οι αθλητές εργάζονται σε ζεύγη για τη διεξαγωγή των αξιολογήσεων, οι οποίες όμως πρέπει να είναι απλές και εύκολες στην εφαρμογή, δεδομένης της δυσκολίας παροχής ατομικών οδηγιών.
Συνοψίζοντας
Ο σχεδιασμός ενός συστηματικού, προοδευτικού και ολοκληρωμένου προγράμματος απόδοσης προϋποθέτει κατανόηση των στόχων, αναγκών και ικανοτήτων του αθλητή.
Αυτό απαιτεί τη διεξαγωγή μιας σειράς αξιολογήσεων με ασφάλεια και οργάνωση, που μπορεί να κυμαίνεται από λεπτομερείς και επίσημες μέχρι σύντομες και ανεπίσημες, ανάλογα με το μέγεθος της ομάδας, το διαθέσιμο χρόνο και τις συνθήκες.
Η διαδικασία αξιολόγησης περιλαμβάνει συλλογή υποκειμενικών πληροφοριών (όπως η αξιολόγηση κινδύνου υγείας) και αντικειμενικών δεδομένων (όπως οθόνες κίνησης και δοκιμές απόδοσης).
Οι φυσιολογικές αξιολογήσεις μπορεί να περιλαμβάνουν εξέταση της μυοσκελετικής ευθυγράμμισης, αποδοτικότητας της κίνησης και διάφορες παραμέτρους φυσικής κατάστασης.
Η αξιολόγηση κινδύνου υγείας είναι αναγκαία για τον έλεγχο κινδύνου άσκησης, ενώ η επιλογή και σειρά των αξιολογήσεων πρέπει να είναι διαχειρίσιμες, σχετικές, κατάλληλες και έγκυρες, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες τόσο του αθλήματος όσο και του αθλητή.
Πηγή: https://blog.nasm.org/sports-performance/sports-performance-testing-evaluation-whole-team-approach
