Όλοι οι προπονητές θα πρέπει να γνωρίζουν τα βασικά για τη διάσειση. Δεν κινδυνεύουν μόνο οι ποδοσφαιριστές ή οι αθλητές αθλημάτων επαφής: ο ασκούμενος που έπεσε από το ποδήλατο το Σαββατοκύριακο, το παιδί που χτύπησε στο μπάσκετ ή ο ηλικιωμένος που γλίστρησε στο σπίτι μπορεί να έρθουν στην επόμενη προπόνηση με μια διάσειση που κανείς δεν έχει αναγνωρίσει. Χωρίς κατάλληλη αντιμετώπιση, ο τραυματισμός μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις. Η Dr. Theresa Miyashita, PhD, ATC, NASM-CES, PES, διευθύντρια του προγράμματος αθλητικής άσκησης στο Πανεπιστήμιο Sacred Heart, δίνει τέσσερις βασικές συμβουλές.
Τι είναι η διάσειση
Η διάσειση είναι μια ήπια εγκεφαλική κάκωση που προκαλείται από άμεσο χτύπημα στο κεφάλι ή από βίαιη επιτάχυνση/επιβράδυνση του κεφαλιού (π.χ. σε σύγκρουση ή πτώση), χωρίς απαραίτητα άμεση επαφή. Δεν φαίνεται στην απλή ακτινογραφία ούτε συνήθως στην αξονική: είναι λειτουργική διαταραχή των νευρώνων, όχι δομική βλάβη. Η απώλεια αισθήσεων συμβαίνει σε λιγότερο από το 10% των περιπτώσεων, γι’ αυτό και η απουσία της δεν αποκλείει διάσειση.
Θέματα σαν αυτό αναλύονται στην ύλη της πιστοποίησης NASM CPT, με βάση το μοντέλο OPT.
1. Αναγνωρίστε την κατάσταση
Ανάμεσα σε περισσότερα από 30 συμπτώματα, τα πιο κοινά είναι ο πονοκέφαλος και η ζαλάδα, ακολουθούμενα από ναυτία, εμβοές (κουδούνισμα στα αυτιά), ευαισθησία στο φως και τον θόρυβο, δυσκολία συγκέντρωσης, «θολή» σκέψη, νευρικότητα και διαταραχές ύπνου. Κάποια συμπτώματα εμφανίζονται με καθυστέρηση ωρών ή και ημερών.
Αν ένας ασκούμενος έχει οποιοδήποτε από αυτά, ρωτήστε τον αν χτύπησε το κεφάλι ή τον λαιμό του πρόσφατα. «Αν η απάντηση είναι ναι», λέει η Dr. Miyashita, «είναι διάσειση μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο».
Σημάδια που απαιτούν άμεση μεταφορά στα επείγοντα: επιδεινούμενος πονοκέφαλος, επαναλαμβανόμενοι έμετοι, υπνηλία ή αδυναμία αφύπνισης, σπασμοί, άνισες κόρες ματιών, μπερδεμένη ομιλία, αδυναμία ή μούδιασμα στα άκρα, έντονη σύγχυση.
2. Σταματήστε την άσκηση αμέσως
Ο εγκέφαλος βρίσκεται σε «ενεργειακή κρίση» τις πρώτες ημέρες μετά τη διάσειση και κάθε επιπλέον φόρτιση (σωματική ή γνωστική) παρατείνει την αποθεραπεία. Ακόμη πιο σημαντικό: ένα δεύτερο χτύπημα πριν την πλήρη ανάρρωση μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα σοβαρή βλάβη (σύνδρομο δεύτερου χτυπήματος). Στο Πανεπιστήμιο Sacred Heart, οι φοιτητές με διάσειση απομακρύνονται από το μάθημα και τους ζητείται να περιορίσουν οθόνες, υπολογιστές και smartphones μέχρι να υποχωρήσουν τα συμπτώματα.
Η σύγχρονη προσέγγιση δεν είναι πλέον η απόλυτη «σκοτεινή» ανάπαυση για μέρες: μετά τις πρώτες 24–48 ώρες σχετικής ξεκούρασης, η ήπια δραστηριότητα (περπάτημα) που δεν επιδεινώνει τα συμπτώματα βοηθά στην ανάρρωση. Αυτό όμως το αποφασίζει ο γιατρός, όχι ο προπονητής.
3. Μείνετε αυστηροί
Όλη αυτή η ξεκούραση και η χαμένη προπόνηση είναι πρόβλημα για έναν αθλητή, και θα σας πιέσει. Μην υποχωρήσετε. Η απάντηση είναι απλή: «Δεν μπορώ να σε προπονήσω μέχρι να το επιτρέψει ο γιατρός σου». Ίσως φανεί σκληρό, αλλά δεν πρέπει να προπονήσετε εν γνώσει σας έναν ασκούμενο με διάσειση. Είναι θέμα ασφάλειας του ασκούμενου, αλλά και δικής σας επαγγελματικής ευθύνης.
4. Ξαναξεκινήστε σταδιακά
Όταν ο γιατρός επιτρέψει την επιστροφή, ακολουθείται μια προοδευτική διαδικασία επιστροφής στην άθληση (Return to Play), όπως αυτή που περιγράφει η Dr. Miyashita και οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες. Κάθε βήμα διαρκεί τουλάχιστον 24 ώρες και ο ασκούμενος προχωρά στο επόμενο μόνο αν παραμένει χωρίς συμπτώματα:
- Ελαφριά αερόβια άσκηση: περπάτημα ή στατικό ποδήλατο σε χαμηλή ένταση, χωρίς αντιστάσεις.
- Ειδική για το άθλημα δραστηριότητα χωρίς επαφή: τρέξιμο, τεχνικές ασκήσεις, χωρίς κίνδυνο χτυπήματος στο κεφάλι.
- Προπόνηση χωρίς επαφή με μεγαλύτερη πολυπλοκότητα: προσθήκη αντιστάσεων, ασκήσεις συντονισμού και γνωστικού φορτίου.
- Πλήρης προπόνηση με επαφή (μόνο μετά από ιατρική έγκριση).
- Επιστροφή στον αγώνα.
Αν σε οποιοδήποτε στάδιο επανεμφανιστούν συμπτώματα, ο ασκούμενος επιστρέφει στο προηγούμενο βήμα μετά από 24 ώρες ξεκούρασης.
Ο ρόλος του personal trainer
Ο personal trainer δεν διαγιγνώσκει ούτε θεραπεύει τη διάσειση. Έχει όμως τρεις κρίσιμες ευθύνες: να την αναγνωρίζει και να παραπέμπει άμεσα, να αρνείται την προπόνηση μέχρι την ιατρική έγκριση και να εφαρμόζει σωστά τη σταδιακή επιστροφή. Επιπλέον, μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη: η ενδυνάμωση των μυών του αυχένα και η προπόνηση ισορροπίας μειώνουν τον κίνδυνο πτώσεων και την ένταση με την οποία το κεφάλι επιταχύνεται σε μια σύγκρουση.
Η διαχείριση αθλητών σε φάση επιστροφής από τραυματισμό είναι από τα θέματα που καλύπτει η εξειδίκευση NASM Performance Enhancement Specialist (PES).
